Żeń-szeń w kosmetykach - co to za roślina i jak poznać ją w składzie

Co dokładnie trafia do opakowania

Żeń-szeń w kosmetyku to fragment rośliny - najczęściej korzeń, w postaci suszonego kawałka, wyciągu albo proszku. Nie jest to substancja czynna leku ani preparat medyczny. Produkty, w których go znajdziesz, są kosmetykami albo suplementami diety i tak trzeba je czytać.

Ten tekst jest wyłącznie o roślinie i o jej drodze do słoiczka: co to za gatunek, skąd pochodzi, w jakiej formie trafia do receptury, jak zapisuje się go w wykazie składników i komu może przeszkadzać.

Jeśli szukasz raczej przeglądu konkretnych produktów - które z nich mają żeń-szeń, czym się różnią i dla kogo jest który - to osobny tekst: Kosmetyki tianDe z żeń-szeniem - przegląd oferty. Tutaj zostajemy przy surowcu. Najprostszy punkt wyjścia to produkt z nazwą rośliny wpisaną wprost w nazwę handlową, jak szampon odżywczy z korzeniem żeń-szenia.

Co to za roślina i skąd pochodzi

Żeń-szeń właściwy nosi nazwę botaniczną Panax ginseng i należy do rodziny araliowatych. To wieloletnia roślina zielna, dorastająca do kilkudziesięciu centymetrów, o dłoniasto złożonych liściach i drobnych czerwonych owocach. Naturalnie rośnie w cienistych lasach Półwyspu Koreańskiego, północno-wschodnich Chin i rosyjskiego Dalekiego Wschodu, ale surowiec na rynku pochodzi dziś głównie z upraw.

Do produktu trafia korzeń - mięsisty, jasny, często rozwidlony na dwa odgałęzienia, przez co bywa porównywany do ludzkiej sylwetki. Stąd chińska nazwa rośliny, którą tłumaczy się jako „korzeń-człowiek". Zbiera się go dopiero po czterech do sześciu latach uprawy i to głównie dlatego surowiec jest drogi.

Nazwa rodzajowa Panax pochodzi od greckiego słowa oznaczającego środek na wszystko, a roślina od stuleci wraca w chińskim zielarstwie - ale to informacja o rodowodzie nazwy i receptury, nie o tym, co surowiec robi.

W naszej ofercie korzeń bywa widoczny dosłownie: karta regenerującego szamponu z korzeniem żeń-szenia mówi o prawdziwym korzeniu w każdym opakowaniu, a w mydle w kostce z żeń-szeniem korzeń jest zatopiony w samej kostce.

W jakiej postaci żeń-szeń trafia do produktu

To jest sedno tematu. Ta sama roślina trafia do opakowania na kilka sposobów, a różnicę widać potem w wyglądzie produktu, w opisie na karcie i w wykazie składników.

Wniosek z tabeli jest prosty: jeśli chcesz zobaczyć surowiec, a nie tylko przeczytać o nim na etykiecie, szukaj produktów z całym korzeniem - stoją w kategoriach szampony do włosów i kosmetyki do kąpieli. Jeśli postać nie ma dla Ciebie znaczenia, wybór jest szerszy i obejmuje całą półkę kosmetyków do włosów.

Nie każdy „żeń-szeń" to Panax ginseng

Słowo „żeń-szeń" bywa skrótem myślowym i obejmuje rośliny, które z żeń-szeniem właściwym mają wspólną tylko nazwę potoczną.

• Panax notoginseng - w Chinach znany jako sanchi. Ten sam rodzaj co żeń-szeń właściwy, inny gatunek. To on jest w paście do zębów „Zielona herbata i żeń-szeń Sanchi", a poznajesz go tylko po dopisku Sanchi.
• Panax quinquefolius - żeń-szeń amerykański, trzeci popularny gatunek z tego rodzaju.
• Eleutherococcus senticosus - eleuterokok, potocznie żeń-szeń syberyjski. Rodzina ta sama, araliowate, ale rodzaj inny. To nie jest Panax.
• Withania somnifera - ashwagandha, bywa nazywana żeń-szeniem indyjskim. Należy do psiankowatych, czyli rodziny pomidora, i poza nazwą handlową nie ma z żeń-szeniem nic wspólnego.

Osobna sprawa to podział na żeń-szeń biały i czerwony, który dotyczy obróbki, nie gatunku: biały to korzeń oczyszczony i wysuszony, czerwony - ten sam korzeń poddany wcześniej działaniu pary wodnej, przez co ciemnieje i twardnieje. Na naszych kartach tego rozróżnienia zwykle nie ma, opis mówi po prostu o korzeniu albo ekstrakcie. Jeśli zależy Ci na konkretnym gatunku, sprawdzaj skład, a nie nazwę serii - najwygodniej na kartach w zestawach, gdzie skład każdego elementu podany jest osobno.

Jak rozpoznać żeń-szeń w wykazie składników

Trzy nawyki wystarczą, żeby czytać skład bez zgadywania.

• Nazwa handlowa to nie skład. „Moc żeń-szenia", „linia PREMIUM", „Hair Course" mówią, do której serii należy produkt, i nie niosą ani jednej informacji o zawartości.
• Szukaj nazwy łacińskiej. W wykazie INCI żeń-szeń właściwy zapisuje się jako Panax Ginseng Root Extract, Panax Ginseng Root Powder albo Panax Ginseng Leaf Extract - drugie słowo mówi o gatunku, trzecie o części rośliny, czwarte o postaci surowca. Sam wyraz „ginseng" bez słowa Panax nie rozstrzyga, o którą roślinę chodzi.
• Rozpoznaj słowa, które nie są składnikami. Ginsenozydy i saponiny to grupy związków chemicznych charakterystycznych dla rodzaju Panax, a „adaptogen" to określenie z opisu marketingowego. Żadne z nich nie mówi, ile surowca jest w produkcie ani z jakiej części rośliny pochodzi.

Przy suplementach diety jest łatwiej, bo podaje się tam ilość - na karcie żeń-szenia z mleczkiem pszczelim zobaczysz konkretną liczbę miligramów wyciągu i stopień jego zagęszczenia. Przy kosmetykach takiej liczby zwykle nie ma. Pełne składy są na kartach produktów w kategoriach higiena jamy ustnej i suplementy diety.

Komu żeń-szeń w kosmetyku może przeszkadzać

To najważniejszy rozdział, bo „roślinne" nie znaczy „obojętne dla każdego".

Żeń-szeń należy do araliowatych - rodziny, do której zalicza się także bluszcz pospolity, jeden z częściej opisywanych roślinnych alergenów kontaktowych. Jeśli wiesz o sobie, że skóra źle znosi kontakt z bluszczem albo pokrewnymi roślinami doniczkowymi, potraktuj wyraz „Panax" na opakowaniu jako sygnał, żeby przeczytać resztę składu.

Druga rzecz umyka jeszcze częściej: produkt z żeń-szeniem prawie nigdy nie zawiera samego żeń-szenia. W recepturach z naszej oferty towarzyszą mu między innymi mentol, olejki, ekstrakty z piwonii, arcydzięgla czy imbiru, a w suplemencie także mleczko pszczele i barwniki spożywcze. Jeśli po zmianie kosmetyku pojawia się reakcja, odpowiadać za nią może równie dobrze któryś z nich.

Co robić, gdy po nowym produkcie skóra reaguje pieczeniem, świądem lub zaczerwienieniem:

1. Odstaw produkt i spłucz skórę letnią wodą.
2. Nie wracaj do niego „na próbę", żeby sprawdzić, czy to na pewno on.
3. Zapisz pełną nazwę produktu i porównaj składy: jeśli wcześniej używałaś innego kosmetyku z żeń-szeniem bez żadnej reakcji, sprawa najprawdopodobniej nie dotyczy tego surowca.

I granica, przy której kończy się rozmowa o składzie. Reakcja na kosmetyk ustępuje zwykle po odstawieniu i ogranicza się do miejsca kontaktu. Jeśli objawy utrzymują się mimo odstawienia, wracają albo się nasilają, to nie jest sprawa składu, tylko sprawa dla lekarza. Zmienianie kolejnych kosmetyków niczego wtedy nie rozstrzygnie, a odsunie wizytę w czasie. Przy suplementach jest jeszcze jedna rzecz: producent umieszcza na opakowaniu ostrzeżenia, wymienia grupy, którym preparatu nie zaleca, i sytuacje wymagające wcześniejszej rozmowy z lekarzem. Przeczytaj je przed zakupem - to lekarz, a nie opis w sklepie, rozstrzyga, czy dany suplement jest dla Ciebie.

Jeśli chcesz zacząć od najkrótszego kontaktu ze skórą, rozsądniej sięgnąć po produkt spłukiwany niż po kosmetyk zostający na twarzy - na przykład po szampon odżywczy z korzeniem żeń-szenia.

Powiązane produkty

Żeń-szeń rozłożył się u nas po kilku półkach, więc nie ma jednej kategorii z całością. Do włosów prowadzą szampony do włosów tianDe oraz balsamy do włosów, do ciała - kosmetyki do kąpieli, do jamy ustnej - higiena jamy ustnej, a preparaty doustne leżą w suplementach diety. Gotowe kompozycje kilku produktów naraz, jak zestaw Moc Żeń-szenia czy zestaw z żeń-szeniem dla dwojga, znajdziesz w kategorii zestawy tianDe. Pozostałe teksty o surowcach są w dziale Naturalne składniki w kosmetykach.

Podsumowanie

Cztery rzeczy do zapamiętania:

• Co to za roślina: Panax ginseng, bylina z rodziny araliowatych, pochodząca z Korei, północno-wschodnich Chin i rosyjskiego Dalekiego Wschodu. Do produktu trafia korzeń, zbierany po kilku latach uprawy.
• W jakiej postaci: jako cały suszony korzeń, wyciąg z korzenia, wyciąg z liści albo proszek. Postać widać po zapisie w składzie, nie po nazwie serii.
• Jak rozpoznać: po nazwie łacińskiej zaczynającej się od słowa Panax. Sam „ginseng" nie rozstrzyga gatunku, a „adaptogen" i „ginsenozydy" to nie nazwy surowca.
• Komu może przeszkadzać: osobom źle znoszącym araliowate oraz pozostałe składniki tych receptur - mentol, olejki, wyciągi roślinne, a w suplemencie mleczko pszczele. Przy objawach, które nie mijają po odstawieniu produktu, decyduje lekarz.

Jeśli chcesz teraz po prostu zobaczyć, co mamy z żeń-szeniem, zacznij od szamponów i kosmetyków do kąpieli - tam surowiec widać najlepiej, bo regenerujący szampon z korzeniem żeń-szenia i mydło w kostce z żeń-szeniem pokazują go dosłownie, bez czytania etykiety. Przegląd całej grupy jest w tekście Kosmetyki tianDe z żeń-szeniem - przegląd oferty.